هگمتانه، گروه مدیریت شهری: توسعه زیرساخت‌ها، بازآرایی نظام مدیریت شهری، نوسازی حمل‌ونقل عمومی و حرکت به سوی گردشگری رویدادمحور، محورهای اصلی برنامه‌های شهرداری همدان در مسیر ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است؛ مسیری که موفقیت آن به تأمین منابع مالی، تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام، توزیع عادلانه خدمات و استمرار ارزیابی عملکرد وابسته خواهد بود.
به گزارش هگمتانه، مدیریت شهری در شهری با پیشینه تاریخی و ظرفیت‌های متنوع اقتصادی، فرهنگی و گردشگری، تنها به اجرای پروژه‌های عمرانی و ارائه خدمات روزمره محدود نمی‌شود. به گفته سید مسعود حسینی شهردار همدان آنچه می‌تواند مسیر توسعه همدان را مشخص کند، پیوند میان برنامه‌ریزی بلندمدت، شناخت نیازهای واقعی شهروندان، تأمین منابع مالی، هماهنگی در تصمیم‌گیری‌ها و ارزیابی مستمر نتایج است. بر همین اساس، عملکرد پنج‌ساله شهرداری همدان را می‌توان از منظر تغییر رویکردهای مدیریتی و تلاش برای ایجاد زیرساخت‌های لازم برای مرحله‌ای تازه از توسعه شهری بررسی کرد.
در این چارچوب، تدوین چشم‌انداز 20ساله شهر و تصویب نخستین برنامه پنج‌ساله شهرداری در دوره ششم شورای اسلامی شهر، از مهم‌ترین اقدامات برای تعیین مسیر توسعه به شمار می‌رود. این اسناد قرار است مبنای تصمیم‌گیری‌ها، اولویت‌بندی پروژه‌ها و تخصیص منابع باشند تا اجرای طرح‌های شهری از اقدامات پراکنده و مقطعی فاصله بگیرد و در چارچوبی مشخص دنبال شود.
عبور از مدیریت جزیره‌ای به هماهنگی و برنامه‌محوری
یکی از محورهای مطرح در ارزیابی عملکرد شهرداری همدان، تلاش برای حرکت از فعالیت‌های جزیره‌ای به سمت سیاست‌گذاری منسجم و هماهنگی بیشتر میان بخش‌های مختلف مدیریت شهری است. در ساختارهای بزرگ اجرایی، نبود هماهنگی میان واحدها می‌تواند به پراکندگی منابع، تکرار فعالیت‌ها و دشواری در ارزیابی نتایج منجر شود. از این رو، تعریف سیاست‌های مشترک و مشخص شدن مسؤولیت‌ها، بخشی از الزامات ارتقای عملکرد مدیریت شهری است.
در رویکرد مورد تأکید شهرداری همدان، سه اصل برنامه‌محوری، عدالت‌محوری و مشارکت‌محوری جایگاه ویژه‌ای دارند. برنامه‌محوری بر شناخت دقیق مسائل، انجام مطالعات کارشناسی و اجرای طرح‌ها بر اساس نیازهای واقعی تأکید دارد. عدالت‌محوری به توزیع متوازن امکانات و کاهش فاصله برخورداری شهروندان از خدمات مربوط می‌شود و مشارکت‌محوری نیز بر ضرورت استفاده از دیدگاه‌ها و ظرفیت‌های مردم و بخش خصوصی تکیه دارد.
چشم‌انداز 20ساله همدان با پیش‌بینی حدود پنج هزار پروژه، چارچوبی برای برنامه‌ریزی توسعه شهر فراهم کرده است. در این میان، ضروری است ارتباط میان پروژه‌های پیش‌بینی‌شده، منابع مالی در دسترس، اولویت‌های شهروندان و زمان‌بندی اجرا به‌صورت مستمر بررسی شود. تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام نیز از همین منظر اهمیت دارد؛ زیرا طرح‌هایی که بدون تأمین منابع کافی آغاز شوند، می‌توانند برای مدت طولانی منابع مالی و ظرفیت اجرایی مدیریت شهری را درگیر کنند.
تأکید بر تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام پیش از آغاز پروژه‌های جدید، از رویکردهایی است که می‌تواند به افزایش بهره‌وری منابع و فراهم شدن زمینه برای ورود به مرحله تازه‌ای از توسعه کمک کند. با این حال، اجرای پروژه‌های بزرگ و پاسخ‌گویی به نیازهای رو به افزایش شهر، مستلزم آن است که برنامه‌ریزی و تأمین اعتبار هم‌زمان پیش بروند.
زیرساخت‌های عمرانی؛ از گره‌های ترافیکی تا بهسازی معابر
ترافیک، کیفیت معابر و دسترسی مناسب به فضاهای شهری، از جمله موضوعاتی هستند که به‌طور مستقیم بر کیفیت زندگی شهروندان تأثیر می‌گذارند. در برنامه‌های توسعه‌ای همدان، مجموعه‌ای از طرح‌های ترافیکی برای کاهش گره‌های عبورومرور پیش‌بینی شده که تقاطع غیرهمسطح شهید مدرس و برنامه‌ریزی برای اجرای تقاطع غیرهمسطح 13 آبان از جمله آن‌هاست.
برآورد هزینه اجرای تقاطع غیرهمسطح شهید مدرس حدود 800 میلیارد تومان اعلام شده و هزینه اولیه پروژه 13 آبان نیز حدود 380 میلیارد تومان برآورد شده است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، مراحل انتخاب پیمانکار پروژه 13 آبان انجام شده و نهایی‌سازی قرارداد در دستور کار قرار داشته است. افزون بر این دو طرح، در مجموع 14 تقاطع در برنامه‌های توسعه‌ای شهر برای رفع مشکلات ترافیکی پیش‌بینی شده‌اند.
اجرای چنین پروژه‌هایی به مطالعات فنی، تأمین اعتبار و هماهنگی میان بخش‌های مختلف وابسته است. تعیین تکلیف اراضی موردنیاز و تملک املاک نیز می‌تواند بر روند اجرا تأثیر بگذارد. بنابراین، ارزیابی این طرح‌ها تنها با توجه به آغاز عملیات اجرایی کافی نیست و باید میزان پیشرفت، زمان‌بندی، هزینه نهایی و اثر آن‌ها بر کاهش ترافیک نیز مورد توجه قرار گیرد.
در کنار پروژه‌های بزرگ، بهسازی معابر و پیاده‌روها از دیگر محورهای مستمر فعالیت شهرداری است. بر اساس آمار اعلام‌شده، بیش از 40 مورد معبرگشایی انجام شده است. اجرای پیاده‌روسازی در خیابان پاستور و اقدامات مشابه در محلات مختلف، نمونه‌هایی از این فعالیت‌ها هستند که هرکدام با توجه به حجم تردد، نیازهای محلی و شرایط محیطی اهمیت پیدا می‌کنند.
توزیع عادلانه این خدمات زمانی محقق می‌شود که اولویت اجرای پروژه‌ها صرفاً بر اساس میزان دیده‌شدن آن‌ها نباشد، بلکه وضعیت زیرساختی محلات، میزان نیاز ساکنان و ضرورت رفع مشکلات نیز در تصمیم‌گیری‌ها نقش تعیین‌کننده داشته باشد.
در حوزه آسفالت نیز حجم عملیات انجام‌شده در سال‌های اخیر قابل توجه توصیف شده است. طبق ارقام مطرح‌شده، میزان آسفالت‌ریزی سالانه در تهران حدود یک میلیون تن و در همدان حدود 100 هزار تن عنوان شده است. با وجود این حجم عملیات، نیاز معابر همدان همچنان گسترده است و محدودیت منابع مالی و ماشین‌آلات، ضرورت اولویت‌بندی و استفاده بهینه از امکانات را افزایش می‌دهد.
راه‌اندازی سامانه اطلاعاتی آسفالت و معابر نیز با هدف ثبت وضعیت مسیرها، شناسایی نقاط نیازمند بهسازی و برنامه‌ریزی بر اساس اولویت‌ها دنبال شده است. چنین سازوکاری می‌تواند تصمیم‌گیری‌ها را از حالت موردی خارج کند و امکان ارزیابی دقیق‌تر نیازهای شهری را فراهم آورد؛ مشروط بر آنکه اطلاعات سامانه به‌صورت مستمر به‌روزرسانی شود و در تخصیص واقعی منابع مورد استفاده قرار گیرد.
عدالت در توزیع خدمات و توسعه فضای سبز
توسعه متوازن شهر بدون توجه به سرانه‌های خدماتی و فضای سبز امکان‌پذیر نیست. فضای سبز علاوه بر نقش زیست‌محیطی، در ارتقای کیفیت زندگی، ایجاد فضاهای فراغتی و بهبود سیمای شهری نیز اهمیت دارد. با این حال، گسترش این فضاها به تأمین زمین مناسب و اختصاص منابع مالی نیازمند است.
بر اساس آمار ارائه‌شده از سوی شهرداری، سرانه فضای سبز همدان حدود 12 مترمربع اعلام شده و در دوره مورد اشاره حدود 20 هکتار به فضای سبز شهر افزوده شده است. هم‌زمان، کمبود زمین یکی از موانع توسعه بیشتر این بخش عنوان شده است؛ به‌گونه‌ای که بنا بر اظهارات مطرح‌شده، طی 15 سال گذشته حتی یک مترمربع زمین از سوی راه و شهرسازی به شهرداری تحویل نشده است.
این موضوع نشان می‌دهد که توسعه فضای سبز تنها به عملکرد اجرایی شهرداری وابسته نیست و همکاری دستگاه‌های مسؤول در تأمین زمین نیز ضرورت دارد. پیگیری این مسأله باید در کنار بررسی توزیع فضایی بوستان‌ها و فضاهای سبز موجود دنبال شود تا افزایش مساحت، به بهبود واقعی دسترسی شهروندان در بخش‌های مختلف شهر منجر شود.
عدالت در ارائه خدمات، زمانی معنا پیدا می‌کند که شهروندان با توجه به نیازهای محله خود از امکانات مناسب برخوردار باشند. از این منظر، بهسازی پیاده‌روها، آسفالت معابر، توسعه فضای سبز و بهبود زیرساخت‌های شهری باید در قالب برنامه‌ای هماهنگ و مبتنی بر اولویت‌های واقعی شهر دنبال شوند.
حمل‌ونقل عمومی؛ گامی برای کاهش فرسودگی ناوگان
حمل‌ونقل عمومی از بخش‌های اثرگذار بر زندگی روزانه شهروندان است و وضعیت آن بر ترافیک، دسترسی به خدمات و هزینه رفت‌وآمد خانوارها تأثیر می‌گذارد. در دوره ششم شورای اسلامی شهر، 59 دستگاه اتوبوس به ناوگان حمل‌ونقل عمومی همدان افزوده شده و حدود 50 دستگاه اتوبوس نیز مورد بازسازی قرار گرفته است.
طبق اطلاعات اعلام‌شده، برای خرید اتوبوس‌ها حدود 400 میلیارد تومان هزینه شده و قیمت خرید هر دستگاه در آن مقطع حدود هشت میلیارد تومان بوده است؛ در حالی که ارزش فعلی هر دستگاه، بنا بر اعلام شهردار، به حدود 30 میلیارد تومان رسیده است. همچنین اعلام شده است که 80 درصد ناوگان فرسوده اتوبوس در بخش خصوصی از چرخه فعالیت خارج شده‌اند و 17 اتوبوس بخش خصوصی همچنان در شهر فعال‌اند که نیاز به نوسازی دارند.
در بخش تاکسیرانی نیز نوسازی 531 دستگاه تاکسی گزارش شده است. برای بخشی از این ناوگان، سازوکارهای حمایتی و مالی پیش‌بینی شده و تعدادی از مالکان نیز با منابع شخصی اقدام به نوسازی خودروهای خود کرده‌اند.
این اقدامات می‌توانند بخشی از نیازهای ناوگان حمل‌ونقل عمومی را پاسخ دهند، اما ارزیابی نهایی عملکرد این بخش به شاخص‌هایی مانند تعداد خودروهای فعال، کیفیت خدمات، میزان پوشش خطوط، فاصله زمانی حرکت وسایل نقلیه و دسترسی شهروندان وابسته است. استمرار نوسازی و توجه به نیازهای عملیاتی ناوگان، از الزامات بهبود خدمات حمل‌ونقل عمومی به شمار می‌رود.