هگمتانه، گروه خبر همدان: رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با تأکید بر تغییر رویکرد مدیریت بحران از تمرکز صرف بر دستگاه‌های اجرایی به توانمندسازی محلات گفت: در برنامه جدید، آموزش نیروهای محلی، تشکیل شبکه داوطلبان و اجرای مانورهای محله‌محور در دستور کار قرار گرفته است.
به گزارش هگمتانه، بیتا روحی روز شنبه در جمع خبرنگاران در مرکز مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با تشریح روند شکل‌گیری این مجموعه اظهارکرد: فعالیت‌های مدیریت بحران شهرداری از سال 1389 آغاز شد و از همان ابتدا تلاش شد ساختار این حوزه بر اساس تجربیات جهانی و استانداردهای بین‌المللی طراحی شود.
وی با اشاره به اینکه در آغاز کار، مطالعه الگوهای جهانی و شاخص‌های ارزیابی شهرهای تاب‌آور در دستور کار قرار گرفت گفت: با بررسی معیارهای تخصصی، وضعیت خطرپذیری شهر همدان ارزیابی شد تا بتوان متناسب با شرایط شهر، ساختار سازمانی و برنامه‌های عملیاتی را تدوین کرد.
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با بیان اینکه مدیریت بحران صرفاً به زمان وقوع حادثه محدود نمی‌شود، گفت: رویکرد نوین مدیریت بحران شامل مراحل پیشگیری، کاهش ریسک، آمادگی، مقابله و بازسازی است و نخستین اقدام، ایجاد ساختار سازمانی متناسب با وظایف بین‌بخشی در شهرداری بود؛ اقدامی که به دلیل گستردگی مأموریت‌ها، نیازمند هماهنگی با دستگاه‌های متعدد شهری و ملی بود.
وی با اشاره به اینکه پس از تشکیل ساختار و آموزش مدیران، شناسایی مخاطرات اصلی شهر انجام شد که از جمله سیلاب، زلزله، آب‌های سطحی، نشست زمین و مشکلات ناشی از بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی بود افزود: در همین راستا مطالعات تخصصی برای هدایت آب‌های سطحی و کاهش خطر آب‌گرفتگی در نقاط مختلف شهر انجام شد.

شناسایی 63 کیلومتر مسیر رودخانه‌ای و آبراهه در محدوده شهر
روحی با اشاره به وضعیت شبکه هدایت آب‌های سطحی در همدان گفت: بر اساس مطالعات انجام‌شده، در محدوده شهر 63 کیلومتر مسیر رودخانه‌ای و آبراهه شناسایی شده که از این تعداد حدود 40 کیلومتر پوشیده شده است.
وی با اشاره به اینکه بر اساس مطالعات، مسیرهای هدایت آب اصلاح شد تا در بارش‌های شدید، آب به‌صورت کنترل‌شده از شهر خارج شود و احتمال خسارت به خانه‌های مسکونی به حداقل برسد ادامه داد: اولویت اجرای پروژه‌ها نیز بر اساس میزان خطرپذیری محلات تعیین شد.
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان بیان کرد: چیزی حدود 189 هزار کیلومتر کولکتور‌ آب‌های سطحی ایجاد کردیم و تاکنون حدود 100 هزار کیلومتر ایجاد کردیم که اولویت‌بندی صورت گرفته است
وی همچنین از انجام مطالعات دقیق زمین‌شناسی و لرزه‌ای خبر داد و گفت: در این مطالعات، لایه‌های زمین‌شناسی شهر، وضعیت گسل‌ها، نوع سازه‌ها و تراکم جمعیت بررسی شد تا مشخص شود در صورت وقوع زلزله، کدام مناطق بیشترین خسارت را خواهند داشت.

نرم‌افزار تخصصی تخمین خسارت‌ در مدیریت بحران طراحی شد
روحی افزود: نرم‌افزار تخصصی تخمین خسارت‌ در مدیریت بحران طراحی شد که می‌تواند سناریوهای احتمالی زلزله را شبیه‌سازی کند و تعداد خسارت‌های انسانی، میزان تخریب ساختمان‌ها، نیاز به بیمارستان، تجهیزات امدادی و مسیرهای اولویت‌دار برای بازگشایی معابر را مشخص کند.
وی تصریح کرد: بر اساس خروجی این سامانه، مدیریت شهری قادر است تجهیزات سبک و سنگین، نیروهای امدادی و ماشین‌آلات را با اولویت‌بندی دقیق به مناطق آسیب‌دیده اعزام کند و حتی تعداد احتمالی افراد نیازمند خدمات امدادی را از قبل پیش‌بینی کند.

مشکلات خاص بافت شهری همدان
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با اشاره به ویژگی‌های خاص زمین‌شناسی همدان بیان کرد: بالا بودن سطح آب زیرزمینی در برخی مناطق و وجود قنوات قدیمی باعث شده در برخی محلات نشست زمین و آب‌زدگی ساختمان‌ها رخ دهد؛ در این زمینه پایش‌های میدانی، بررسی خانه‌به‌خانه و مطالعات تاریخی نقشه‌های شهری انجام شده تا نقاط پرخطر شناسایی و برای آنها راهکار اجرایی تعریف شود.
وی افزود: در همدان آنچه به‌عنوان قنات شناخته می‌شود در بسیاری موارد قنات سنتی نیست، بلکه زهکش‌ها و مسیرهای دفع آب زیرسطحی هستند که نقش مهمی در کنترل بالا آمدن سطح آب‌های زیرزمینی دارند؛ به همین دلیل پایش این زهکش‌ها و مسیرهای خروج آب به‌صورت مستمر انجام می‌شود تا از آب‌گرفتگی، نشست زمین و آسیب به ساختمان‌ها جلوگیری شود.

مدیریت بحران بدون همراهی مردم موفق نخواهد بود
روحی در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد: مدیریت بحران صرفاً یک نظام حاکمیتی نیست و بدون همراهی مردم موفق نخواهد بود؛ رسانه‌ها می‌توانند نقش واسطه‌ای مؤثر میان مدیریت شهری و شهروندان داشته باشند و در آگاه‌سازی عمومی، آموزش و جلب مشارکت اجتماعی بسیار مؤثر هستند.
وی خاطرنشان کرد: در بسیاری از مواقع ترجیح داده شده تمرکز مجموعه بر اجرای اقدامات عملی باشد، اما اکنون با توجه به نیاز به مشارکت اجتماعی گسترده‌تر، اطلاع‌رسانی و ارتباط با رسانه‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

وجود سامانه برف‌روبی کم‌نظیر در همدان
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با اشاره به اینکه هیچ جایی مثل همدان سامانه برف‌روبی دقیق ندارد و این در مدیریت بحران مؤثر است گفت: در یک نظام کارآمد باید همه چیز از قبل مشخص باشد؛ اینکه هر مسیر امدادی چه راننده‌ای دارد، چه خودرویی باید اعزام شود، جایگزین خودرو چیست، چه زمانی تجهیزات بررسی می‌شود و نیروها از کجا باید وارد عملیات شوند.
وی افزود: در شرایط بحران، اولویت‌بندی مراکز حیاتی اهمیت زیادی دارد و در برف‌روبی مسیرهای بیمارستان‌ها، مدارس، مراکز پرجمعیت و مسیرهای اصلی امدادرسانی در اولویت قرار دارند.
روحی با تأکید بر اینکه یکی از اهداف اصلی مدیریت بحران، افزایش تاب‌آوری مردم است افزود: برای مثال در موضوع برف و یخبندان، اجرای نمک‌پاشی اگرچه به باز شدن معابر کمک می‌کند اما در بسیاری از مواقع به محیط‌زیست و فضای سبز آسیب می‌زند؛ بنابراین باید راهکارهایی انتخاب شود که هم ایمنی شهروندان تأمین شود و هم خسارت‌های جانبی کاهش یابد و از طرفی تاب‌آوری مردم بیشتر باشد.
وی ادامه داد: اصل دوم در مدیریت بحران، شناسایی خطرات و پایش ساختمان‌های ناایمن و مراکز پرجمعیت است و در این راستا، شهرداری وضعیت ایمنی ساختمان‌ها را بررسی کرده و در صورت مشاهده خطر، موضوع به دستگاه متولی برای اقدام قانونی اعلام می‌شود.

توجه به تاب‌آوری اقتصادی شهر
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان اصل سوم را تاب‌آوری اقتصادی دانست و گفت: برای اجرای برنامه‌های کاهش خطر، جذب اعتبارات ملی و انجام مطالعات تخصصی در دستور کار قرار گرفته و تلاش شده منابع مالی لازم برای پروژه‌های ایمنی شهری تأمین شود.
وی با تأکید بر اهمیت آموزش عمومی بیان کرد: هیچ دولتی در ساعات اولیه یک زلزله بزرگ نمی‌تواند به‌سرعت به همه مردم خدمات برساند و مدیریت شهری نیز در ساعات نخست با محدودیت روبه‌رو خواهد بود؛ بنابراین ضروری است مردم آموزش ببینند تا بتوانند در زمان بحران مردم نیز وارد عمل شوند.
روحی افزود: یکی از برنامه‌های مهم، جذب نیروهای داوطلب مردمی و کاهش فاصله میان مدیریت شهری و شهروندان است، زیرا در بسیاری از کشورهای پیشرفته، مدیریت بحران محله‌محور بوده و مردم نخستین حلقه واکنش به حادثه محسوب می‌شوند.
وی همچنین به انتقال تجربیات همدان به سایر شهرها اشاره کرد و گفت: نتایج مطالعات و اقدامات انجام‌شده به وزارت کشور ارسال شد و پس از ارزیابی، دوره‌های آموزشی برای برخی شهرستان‌ها از جمله نهاوند برگزار شد تا تجربه‌های تاب‌آورسازی منتقل شود.

معرفی «مدل همدان» در سطح بین‌المللی
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان عنوان کرد: مجموعه اقدامات انجام‌شده در نهایت به تدوین سندی با عنوان «مدل همدان» منجر شد که به‌عنوان یک الگوی تاب‌آورسازی شهری در سطح بین‌المللی مطرح و پذیرفته شد و شهردار همدان برای ارائه این تجربه در مجامع تخصصی، دعوت شد.
وی با بیان اینکه رسانه‌ها قشر فرهیخته جامعه هستند، تصریح کرد: رسانه‌ها می‌توانند فاصله میان حاکمیت و مردم را کاهش دهند، امید اجتماعی را افزایش دهند و با اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی، مشارکت شهروندان در مدیریت بحران را تقویت کنند.

پیشنهاد ایجاد دفتر رسانه بحران
روحی با تأکید بر اهمیت اطلاع‌رسانی تخصصی خاطرنشان کرد: آمادگی داریم فضای مشخصی برای فعالیت رسانه‌ها در حوزه آموزش بحران در مرکز مدیریت بحران فراهم کنیم تا خبرنگاران بتوانند به‌صورت تخصصی موضوعات مربوط به حوادث طبیعی، بحران‌های شهری و نحوه پوشش خبری شرایط اضطراری را دنبال کنند.
وی ادامه داد: اگر ارتباط مستمر میان مدیریت بحران و رسانه‌ها شکل بگیرد، در زمان وقوع حادثه می‌توان روایت صحیح و سریع را به جامعه منتقل کرد و از انتشار اطلاعات نادرست جلوگیری نمود.
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با اشاره به چالش ایمن‌سازی مراکز تجاری اظهار کرد: هدف مدیریت شهری توجیه مشکلات نیست، بلکه اقناع مالکان و کسبه برای پیشگیری از حوادث احتمالی است؛ زیرا اگر حادثه‌ای رخ دهد، خسارت آن بسیار بیشتر از هزینه‌های پیشگیرانه خواهد بود.
وی با اشاره به تجربه حوادث مشابه در کشور افزود: اگر ساختمانی دچار حادثه شود، ممکن است تمام سرمایه صاحبان واحدها از بین برود؛ همان‌گونه که در حادثه ساختمان پلاسکو شاهد نابودی کامل سرمایه بسیاری از کسبه بودیم؛ به همین دلیل جلسات متعددی با مالکان برخی مراکز خرید برگزار شده تا ضرورت بازسازی و ایمن‌سازی برای آنها تشریح شود.
روحی ادامه داد: حتی پیشنهادهایی مانند پرداخت اجاره ماهانه به مغازه‌داران برای تخلیه موقت، واگذاری مالکیت یا ایجاد فضای جایگزین برای ادامه فعالیت نیز مطرح شد، اما در برخی موارد به‌دلیل ملاحظات مختلف و مخالفت مالکان، اجرای طرح‌ها با دشواری روبه‌رو شده است.
وی با اشاره به اینکه در موارد حساس، موضوع در کمیته‌های تخصصی استانی بررسی می‌شود و در صورت ضرورت، دستگاه قضایی نیز ورود می‌کند تا از بروز خطر برای شهروندان جلوگیری شود افزود: در کنار این اقدامات، تمهیدات فوری مانند استقرار تجهیزات آتش‌نشانی، آماده‌باش نیروها و برنامه‌های واکنش اضطراری نیز پیش‌بینی شده است.

آموزش مدیریت بحران در محلات و مدارس
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان با اشاره به برنامه‌های آموزشی گفت: دوره‌های آموزش مدیریت بحران در سطح محلات، فرهنگسراها، مدارس، مساجد و حسینیه‌ها برگزار شده و برای مدارس مسیرهای خروج اضطراری، مسؤولان ایمنی و برنامه‌های پیشگیری مشخص شده است و همچنین تابلوها و بنرهای آموزشی در برخی مدارس نصب شده تا دانش‌آموزان با اصول ایمنی آشنا شوند.
وی افزود: برای اماکن مذهبی نیز دوره‌های آموزشی برگزار شده و تأکید شده هر مسجد یا حسینیه باید مسؤول مدیریت بحران داشته باشد.
روحی با تأکید بر اهمیت مشارکت اجتماعی بیان کرد: در بحران‌ها، حضور نیروهای مردمی بسیار مؤثر است؛ برای مثال در حوادثی مانند سیلاب، کمک مردم می‌تواند در تخلیه منازل، جابه‌جایی وسایل و کاهش خسارات نقش مهمی داشته باشد اما هنوز مشارکت عمومی به سطح مطلوب نرسیده و نیازمند همکاری بیشتر رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی هستیم.

ایجاد بانک اطلاعاتی و زیرساخت‌های فناوری
وی همچنین از ایجاد بانک اطلاعات جامع بحران خبر داد و گفت: اطلاعات ماشین‌آلات، نیروهای انسانی، امکانات امدادی و داده‌های شهری در سامانه‌های تخصصی ذخیره شده و شهر دارای مرکز داده و حتی دیتاسنتر سیار است تا در صورت وقوع حادثه، اطلاعات مدیریت شهری از بین نرود.
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان ادامه داد: با توجه به اینکه در برخی سناریوهای بحران ممکن است تعدادی از معابر اصلی شهر مسدود شود، مسیرهای جایگزین از قبل طراحی شده و برای نقاط بحرانی برنامه عملیاتی وجود دارد.
وی خاطرنشان کرد: رویکرد جدید مدیریت بحران، توانمندسازی محله‌هاست؛ به‌گونه‌ای که اگر ارتباطات شهری قطع شود، هر محله بتواند با تکیه بر نیروهای آموزش‌دیده محلی، مدیریت اولیه بحران را انجام دهد و به همین منظور دوره‌های آموزشی محله‌محور و مانورهای عملی برگزار شده است.
روحی با اشاره به اقدامات اجرایی مدیریت شهری در حوزه آمادگی بحران گفت: محوریت اجرای برنامه‌های مدیریت بحران در شهر با شهرداری است و در همین راستا مطالعات شهری، تعیین پایگاه‌های پشتیبانی و سازماندهی نیروهای تخصصی انجام شده است.
وی افزود: نیروهای آموزش‌دیده تخصصی در حوزه مدیریت بحران در شهرداری فعال هستند و علاوه بر آن، تیم‌های واکنش سریع خدمات شهری نیز تشکیل شده‌اند که شهروندان در بسیاری از حوادث شهری مستقیماً با همین نیروها مواجه می‌شوند.
تخصیص بودجه و توسعه تجهیزات
رئیس اداره مدیریت بحران و پدافند غیرعامل شهرداری همدان ادامه داد: برای سال جاری حدود 23 میلیارد تومان اعتبار در حوزه مدیریت بحران پیش‌بینی شده که بخش‌هایی از آن به انجام مطالعات تخصصی، تجهیز اتاق فرماندهی بحران و تأمین خودروهای مدیریت میدانی اختصاص داشته تا در شرایط اضطراری بتوان تصمیمات لازم را سریع‌تر در سطح مناطق شهری اجرا کرد.
وی با اشاره به طرح‌های در حال اجرا اظهار کرد: طرح‌هایی مانند «دوام الوند»، مدیریت بحران اماکن شهری و برنامه‌های پایش و کاهش خطر در شهر در حال اجراست که برخی از آنها به‌عنوان طرح‌های موفق در سطح کشور شناخته شده‌اند.
روحی همچنین از اجرای برنامه گسترده آموزش دانش‌آموزی خبر داد و گفت: در این طرح، دانش‌آموزان مدارس آموزش‌های مرتبط با شناخت خطر، نحوه اطلاع‌رسانی در بحران و انتقال پیام‌های ایمنی به خانواده‌ها و محله‌ها را فرا می‌گیرند و مدارس نیز از نظر ایمنی و آمادگی مورد پایش قرار می‌گیرند.
وی خاطرنشان کرد: علاوه بر آموزش دانش‌آموزان، برگزاری مانورهای سالانه نیز اجرا می‌شود تا در صورت وقوع حادثه، شبکه‌ای از نیروهای آموزش‌دیده در محلات بتوانند هدایت اولیه شرایط را برعهده بگیرند.

پایش ساختمان‌های ناایمن و مراکز تجاری
کارشناس محیط‌زیست و مدیریت ساختمان نیز با تشریح روند پایش ساختمان‌ها گفت: موضوع بررسی ایمنی ساختمان‌ها سابقه طولانی دارد و پس از الزامات قانونی، مسؤولیت اصلی این حوزه بر عهده اداره کل راه و شهرسازی است و شهرداری تنها یکی از اعضای کمیته تخصصی محسوب می‌شود.
ایمانی افزود: در این کمیته، نمایندگان دستگاه‌های مختلف از جمله شهرداری، نظام مهندسی، آتش‌نشانی و سایر نهادهای مرتبط حضور دارند و ساختمان‌ها بر اساس اولویت، میزان خطر و تراکم جمعیتی بررسی می‌شوند.
وی تصریح کرد: اطلاعات ساختمان‌ها شامل مشخصات پروانه ساختمانی، پایان‌کار و سوابق فنی از طریق سامانه‌های نرم‌افزاری در اختیار تیم‌های بازرسی قرار می‌گیرد و سپس گروه‌های مشترک کارشناسی با حضور نمایندگان دستگاه‌ها، بازدیدهای میدانی انجام می‌دهند تا وضعیت ایمنی سازه‌ها، مراکز خرید و مراکز پرتردد مشخص شود.
این کارشناس خاطرنشان کرد: این فرآیند با هماهنگی مدیریت ارشد استان و دستگاه‌های مسؤول انجام می‌شود تا در صورت مشاهده خطر، اقدامات لازم برای ایمن‌سازی یا اصلاح شرایط ساختمان‌ها صورت گیرد.