همدان؛ مرکز جهانی طب ایرانی

حجت‌الاسلام ناصر صفری‌افلاکی، رئیس کمیسیون ارزش‌های تمدنی شورای اسلامی شهر همدان:
رویداد «همدان؛ مرکز جهانی طب ایرانی» در ابتدا با عنوان «طب سینایی» در شورای اسلامی شهر مطرح شده بود. با توجه به اینکه در تعاریف قانونی و علمی وزارت بهداشت عنوان «طب سینایی» وجود ندارد، عنوان «طب ایرانی» انتخاب و تثبیت شد.
رویداد اجلاس سالانه «همدان؛ مرکز جهانی طب ایرانی» بزرگ‌ترین رویداد فرهنگی علمی همدان است که با هدف تلفیق دو اتفاق مهم، یعنی روز تولد شیخ‌الرئیس بوعلی سینا که روز همدان نیز نام‌گذاری شده است و در راستای چشم‌انداز توسعه گردشگری، برگزار می‌شود.
نام این رویداد به دلیل اهمیت و همه‌جانبه بودن، با نام شیخ‌الرئیس بوعلی سینا عجین شده است. بوعلی سینا یکی از دانشمندان پرافتخار ایرانی در جهان و از چهره‌های برجسته تمدن اسلامی است و مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین اثر او در حوزه پزشکی، کتاب «قانون» است که قرن‌ها به عنوان یکی از منابع مهم آموزش پزشکی در مراکز علمی جهان مورد استفاده قرار گرفته است.
همدان نیز طی دهه‌های گذشته به واسطه آرامگاه بوعلی سینا و پیوند تاریخی این شخصیت با شهر، عملاً صاحب یک نشان و هویت شهری شده است و امروز آرامگاه بوعلی و شخصیت او مهم‌ترین برند گردشگری و نشان هویتی همدان به شمار می‌رود.
پیوند همدان با بوعلی سینا صرفاً یک پیوند نمادین نیست. همدان در دوره‌های مختلف تاریخی، به‌ویژه در حوزه علم و پزشکی، دارای جایگاه و مرجعیت بوده است و شواهد تاریخی و آثار منتشرشده درباره مکتب پزشکی همدان نیز این پیشینه را تأیید می‌کند. همین پیشینه علمی و جایگاه پزشکی همدان از جمله زمینه‌هایی بود که بوعلی سینا را به این شهر کشاند و باعث شد این دانشمند بزرگ سال‌های پایانی عمر خود را در همدان سپری کند.
تلاش ما این است که تاریخ، فرهنگ و تمدن همدان را بیش از گذشته با شخصیت بوعلی سینا و دانش طب ایرانی پیوند دهیم.

احیای هویت ایرانی ـ همدانی
این رویداد سه هدف مهم را دنبال می‌کند. اولین هدف، احیای علم طب ایرانی است؛ علمی زنده، پویا و جاری در تاریخ که در زمان بوعلی سینا به اوج خود رسیده بود. احیا و بازخوانی طب ایرانی، کشف ارتباطات بین این علم و پزشکی نوین و همچنین استفاده از زبان و روش‌شناسی پزشکی جدید برای گزاره‌های طب ایرانی لازم و ضروری است.
از بین 193 کشور دنیا، 170 کشور استفاده خود از طب سنتی را به صورت رسمی اعلام کرده‌اند. ایران بیش از هر کشوری در دنیا در این زمینه از تاریخ، منابع و علمای بزرگ برخوردار است و در شرایطی که دنیا به دنبال مصادره کردن طب سنتی به نفع خود است، متأسفانه ایران در این زمینه کم گذاشته است.
شهر همدان، شهر بوعلی سینا است و این شخصیت وارسته نماد این شهر است؛ به همین دلیل پرچمدار بودن همدان در احیای طب ایرانی، کمترین حق آن است.
هدف از این اجلاسیه تنها پرداختن به ابعاد علمی طب ایرانی نیست، بلکه قرار است آموزه‌های طب ایرانی و شخصیت حکیم ابوعلی سینا در زندگی مردم، به‌ویژه جوانان همدانی، بازخوانی و بازسازی شود.
مردم شهر همدان باید با بوعلی سینا و علم او پیوند معناداری پیدا کنند. با ترویج این علم در میان تمام اقشار جامعه و در سطوح و مراتب مختلف، می‌توان آموزه‌های این علم را بار دیگر در زندگی مردم جاری کرد. این مهم باید با استفاده از ظرفیت‌هایی همچون رسانه، مدارس و مراکز فرهنگی زنده و برای مردم بازخوانی شود و اطلاعات مردم در این حوزه به‌روز شود.
تدوین درسنامه‌هایی برای دانش‌آموزان و دانشجویان، افزایش شناخت مردم نسبت به آموزه‌های طب ایرانی و بازگرداندن این آموزه‌ها به سبک زندگی، تغذیه و فرهنگ عمومی از جمله اهداف این حرکت است.
طب ایرانی می‌تواند به عنوان یکی از عناصر هویت‌بخش شهر همدان، زمینه ایجاد یک هویت مشترک میان فرهنگ‌های مختلف ساکن این شهر را فراهم کند و به تقویت انسجام و پیوند اجتماعی کمک کند. مردم همدان باید به رعایت آموزه‌های طب سنتی به عنوان بخش مهمی از آداب و رسوم اقوامی که در کشور شهرت دارند نگاه کنند و این موضوع می‌تواند عامل مهمی برای احیای هویت شهر همدان، ترمیم گسست‌های موجود و ایجاد یک رفتار مشترک بین تمام خرده‌فرهنگ‌های موجود در شهر باشد.

بوعلی عامل هویت‌ساز برای همدان
نخستین هدف این حرکت، فرهنگی است. مهم‌ترین مسأله در حوزه فرهنگ، فرهنگ‌سازی و تقویت انسجام اجتماعی است و یکی از آسیب‌های مهم جوامع امروز، گسست فرهنگی و اجتماعی است.
برای ترمیم این گسست باید از عناصر هویتی جذاب استفاده کنیم؛ عناصری که نسل جوان با آنها احساس قرابت و افتخار داشته باشد. بوعلی سینا از جمله شخصیت‌هایی است که می‌تواند چنین نقشی را ایفا کند.
بوعلی شخصیتی تراز تمدن ایرانی ـ اسلامی، دانشمندی چندوجهی و چهره‌ای مورد پذیرش طیف‌های مختلف جامعه است و نمی‌توان نقش او را در تاریخ علم و پزشکی نادیده گرفت.
دانش بوعلی سینا می‌تواند همچون یک منبع عظیم علمی مورد بهره‌برداری قرار گیرد و گزاره‌ها و آموزه‌های ارزشمندی را برای زندگی امروز، تولید داروهای گیاهی، اقتصاد پزشکی و سایر حوزه‌های علمی و اقتصادی در اختیار جامعه قرار دهد.

وظیفه شورای اسلامی شهر، احیای هویت شهری است
ممکن است این سؤال مطرح شود که موضوع طب ایرانی یک موضوع تخصصی و مرتبط با وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی است، اما وظیفه شورای اسلامی شهر، احیای هویت شهری، حفظ اصالت‌های فرهنگی و معرفی عناصر تمدنی شهر است.
ورود شورای اسلامی شهر به موضوع بوعلی سینا و طب ایرانی از این منظر صورت گرفته و دانشگاه علوم پزشکی نیز در کنار این حرکت قرار دارد.
باید هویت بوعلی سینا به همدان گره بخورد و این شخصیت به عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر هویتی شهر معرفی شود؛ به‌ویژه در شرایطی که کشورهای مختلف تلاش می‌کنند بوعلی را با روایت و هویت فرهنگی خود معرفی کنند.

ایجاد دبیرخانه دائمی
ایجاد دبیرخانه دائمی «همدان؛ مرکز جهانی طب ایرانی» از برنامه‌های مهم رویداد اجلاس همدان مرکز جهانی طب ایرانی است و قرار است در جریان این اجلاس از نشان و دبیرخانه دائمی این حرکت نیز رونمایی شود.
در سال‌های آینده باید فراخوان مقاله در سطح بین‌المللی برگزار شود تا دانشمندان برجسته طب ایرانی در همدان گردهم آیند و این شهر به مرجع علمی این دانش در جهان تبدیل شود.
راه‌اندازی جایزه ویژه علمی بوعلی از همدان، ایجاد دانشنامه طب ایرانی و انتشار مجله علمی ـ پژوهشی این حوزه از دیگر اهدافی است که برای دبیرخانه دائمی در نظر گرفته شده است.
کمیته علمی این برنامه با محوریت دانشگاه علوم پزشکی همدان فعالیت خواهد کرد و ارزیابی و درجه‌بندی مقالات نیز با همکاری دانشگاه علوم پزشکی انجام می‌شود.
تقویت دانشکده طب ایرانی، راه‌اندازی بیمارستان‌ها و سلامتکده‌های مرتبط و حرکت به سمت تلفیق طب ایرانی و پزشکی نوین از دیگر اهداف این طرح است.
نشست‌های تخصصی حوزه گیاهان دارویی نیز طی چهار روز برگزار می‌شود و «نشست حکیم هزاره‌ها» با محوریت فلسفه از دیگر برنامه‌های این ایام خواهد بود.

ظرفیت‌های اقتصادی طب ایرانی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی طب ایرانی، کشت گیاهان دارویی و توسعه صنایع مرتبط با آن است.
برخی گیاهان دارویی در استان همدان ظرفیت‌های ویژه‌ای دارند و حتی در زمینه محصولاتی مانند زعفران نیز همدان در حال رقابت با استان‌های مطرح کشور است.
مسأله مهم این است که تولید گیاهان دارویی به صنایع تبدیلی، فرآوری، بسته‌بندی و تولید محصولات دارویی و غذایی متصل شود تا ارزش افزوده بیشتری در داخل استان ایجاد شود.
می‌توان از کشت و تولید داروهای گیاهی و نشان‌سازی و تجاری‌سازی این محصولات در این زمینه برای پیشبرد اهداف استفاده کرد. متأسفانه کشاورزی را به سمت تولید محصولات پرآب‌بر همچون هندوانه و سیب‌زمینی برده‌ایم که خود باعث زیان شده، در حالی که کاشت گیاهان دارویی این آفات را ندارد و باعث اشتغال‌زایی در شهر و کشور می‌شود.
همچنین گردشگری سلامت یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم همدان است. همدان برای رقابت در حوزه گردشگری سلامت با تکیه صرف بر پزشکی نوین با کلان‌شهرهای بزرگ کشور فاصله دارد، اما می‌تواند با استفاده از مزیت تاریخی و تمدنی طب ایرانی، یک مسیر متفاوت و متمایز در گردشگری سلامت ایجاد کند.
اگر بخواهیم گردشگری سلامت را از نظر کمی و کیفی توسعه دهیم و هم‌زمان جنبه‌های هویتی و تمدنی آن را نیز احیا کنیم، باید طب ایرانی را به عنوان یکی از مزیت‌های اصلی همدان مورد توجه قرار دهیم.

طب ایرانی و پزشکی نوین
طب ایرانی و طب نوین دو زبان متفاوت دارند، اما در رابطه با یک موضوع مشترک صحبت می‌کنند و بر همین اساس باید سعی بر ایجاد و تقویت یک زبان مشترک داشته باشند.
در طب نوین، روش‌های متفاوتی وجود دارد؛ به عنوان مثال روش درمان چهار پزشک متفاوت برای درمان یک نوع بیماری ممکن است متفاوت باشد، اما همه این روش‌ها علمی است و این موضوع در طب ایرانی هم صدق می‌کند. جریان پزشکی نوین نباید احساس تقابل با طب سنتی داشته باشد.

ضرورت همراهی دستگاه‌ها
تحقق اهداف همدان در مسیر تبدیل شدن به مرکز جهانی طب ایرانی نیازمند همراهی دانشگاه، نخبگان، دستگاه‌های اجرایی و مطالبه‌گری رسانه‌هاست و امیدواریم این حرکت به یک سیاست فرهنگی پایدار در همدان تبدیل شود.