هگمتانه، گروه اقتصاد و بازار: همدان با برگزاری جشنواره‌های فرهنگی، کشاورزی، هنری و گردشگری، ظرفیت تبدیل رویدادها به موتور محرک اقتصاد شهری را دارد اما نبود پیوست اقتصادی منسجم باعث شده بخش مهمی از این فرصت‌ها به درآمد پایدار برای مردم این شهر تبدیل نشود؛ ظرفیتی که با طراحی بسته‌های سفر، بازارهای موضوعی و تقویت زنجیره ارزش محصولات بومی می‌تواند ماندگاری گردشگر و سهم اقتصاد محلی از جشنواره‌ها را افزایش دهد.
 جشنواره برای یک شهر فقط چند روز اجرای برنامه، نصب چند غرفه و برگزاری مراسم افتتاحیه و اختتامیه نیست؛ اگر درست طراحی شود، می‌تواند بهانه‌ای برای سفر، اقامت، خرید، غذا خوردن، بازدید از بازار، فروش محصولات بومی و ایجاد درآمد برای کسب‌وکارهای محلی باشد.
همدان در این زمینه کمبود رویداد ندارد؛ از جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان گرفته تا جشنواره‌های سیر و موسیر، گردو، انگور، هلو و شلیل، مبل و منبت، فرش، عسل، رویدادهای گردشگری و برنامه‌های شهری، مجموعه‌ای از ظرفیت‌ها در طول سال در این استان شکل گرفته است؛ اما مسئله اینجاست که بخش قابل توجهی از این رویدادها هنوز به یک زنجیره اقتصادی کامل تبدیل نشده‌اند.
این به آن معناست گردشگر می‌آید، جشنواره را می‌بیند و می‌رود؛ در حالی که می‌توان کاری کرد که همان مسافر یک شب بیشتر در همدان بماند، غذای محلی بخورد، از بازار تاریخی خرید کند، محصول کشاورزی و صنایع‌دستی بخرد، از جاذبه‌های گردشگری بازدید کند و در نهایت بخشی از هزینه سفرش در جیب کسب‌وکارهای همدانی بماند.

جشنواره تئاتر کودک می‌تواند موتور گردشگری خانواده باشد
جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان یکی از شناخته‌شده‌ترین رویدادهای فرهنگی همدان است؛ رویدادی که سال‌هاست نام همدان را در تقویم فرهنگی کشور مطرح کرده و در دوره‌های مختلف، هنرمندان، گروه‌های نمایشی، خانواده‌ها و علاقه‌مندان را به شهر کشانده است اما ظرفیت اقتصادی این جشنواره بسیار فراتر از فروش بلیت یک نمایش است.
خانواده‌ای که برای تماشای تئاتر کودک به همدان می‌آید، فقط مخاطب یک نمایش نیست و این خانواده می‌تواند مشتری هتل، اقامتگاه، رستوران، کافه، بازار، موزه، مراکز تفریحی و فروشگاه‌های صنایع‌دستی باشد.
بنابراین می‌توان برای جشنواره، یک بسته سفر خانوادگی طراحی کرد؛ بسته‌ای که شامل بلیت نمایش، تخفیف اقامت، مسیر گردشگری شهری، بازدید از اماکن تاریخی، تخفیف خرید از بازار و حتی معرفی غذاهای محلی باشد.
در چنین مدلی جشنواره از یک رویداد فرهنگی به یک رویداد اقتصادی چندروزه تبدیل می‌شود و حتی می‌توان در ایام جشنواره، بازارچه اختصاصی محصولات کودک، اسباب‌بازی، کتاب، صنایع‌دستی، سوغات و خوراکی‌های بومی ایجاد کرد تا بخشی از هزینه‌ای که مهمانان جشنواره در شهر انجام می‌دهند، مستقیماً وارد چرخه کسب‌وکارهای محلی شود.

با " عصر بازار" بازار تاریخی همدان با دیگر وارد اقتصاد گردشگری می‌شود
یکی از ظرفیت‌های مهمی که مدیریت شهری همدان در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه قرار داده، بازار تاریخی همدان است.
بازار همدان فقط محل خرید و فروش نیست؛ سراها، راسته‌ها، مشاغل قدیمی و کسبه آن بخشی از هویت تاریخی شهر هستند.
برگزاری رویدادهایی مانند "عصر بازار" می‌تواند فرصتی باشد تا گردشگر صرفاً از کنار بازار عبور نکند، بلکه وارد سراها و راسته‌ها شود، خرید کند و با مشاغل و محصولات سنتی همدان آشنا شود.
در واقع عصر بازار می‌تواند یک حلقه اتصال میان گردشگری، بازار تاریخی و اقتصاد شهری باشد.
این رویدادها زمانی اثر اقتصادی بیشتری پیدا می‌کنند که به شکل یک برنامه مستمر برگزار شوند؛ مثلاً هر هفته یا هر ماه یک بازار موضوعی از بازار خوراک و غذاهای سنتی، بازار صنایع‌دستی، بازار محصولات کشاورزی، بازار سوغات همدان،  بازار مشاغل قدیمی، بازار تولیدات بانوان، و بازار محصولات روستایی شکل گیرد.  در این صورت، بازار تاریخی از یک جاذبه صرفاً تاریخی به یک مقصد فعال گردشگری و خرید تبدیل می‌شود.
از سوی دیگر، برگزاری رویدادهای بازار می‌تواند به افزایش ماندگاری گردشگر کمک کند؛ گردشگری که برای یک برنامه فرهنگی یا جشنواره به همدان آمده است، اگر در همان روز برنامه‌ای در بازار تاریخی داشته باشد، احتمال بیشتری دارد که بخشی از زمان و هزینه سفر خود را در این محدوده صرف کند.

جشنواره‌های کشاورزی
فرصتی برای ایجاد ارزش افزوده
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های همدان، تنوع تولیدات کشاورزی است. گردو، انگور، سیر، موسیر، هلو، شلیل، آلو، عسل و بسیاری دیگر از محصولات کشاورزی استان هرکدام می‌توانند موضوع یک رویداد باشند.
اما یک سؤال مهم وجود دارد که آیا جشنواره فقط باید محل معرفی محصول خام باشد یا می‌تواند محل معرفی زنجیره ارزش آن محصول هم باشد؟
اگر جشنواره انگور برگزار می‌شود، جز عرضه انگور تازه، بتوان شیره، کشمش، سرکه، مویز و سایر فرآورده‌های انگور را نیز عرضه کرد.
اگر جشنواره هلو و شلیل برگزار می‌شود، می‌توان فرآورده‌های خشک‌شده، مربا، لواشک، آبمیوه و محصولات فرآوری‌شده را در کنار محصول تازه معرفی کرد. اگر جشنواره گردو برگزار می‌شود، فرآورده‌های غذایی، شیرینی‌ها، بسته‌بندی‌های صادراتی و محصولات جانبی می‌توانند بخشی از آن باشند و این یعنی جشنواره از جشن تولید به جشن زنجیره ارزش تبدیل شود.

ترشیجات هنر بانوان همدانی
همدان در حوزه کشاورزی ظرفیت قابل توجهی دارد و سیر و موسیر یکی از شناخته‌شده‌ترین محصولات آن است.
برگزاری جشنواره سیر و موسیر و راه‌اندازی زنجیره تأمین این محصولات، نشانه‌ای از امکان حرکت از تولید صرف به سمت فرآوری، بسته‌بندی، بازاریابی و صادرات است، اما این مسیر می‌تواند یک مرحله جلوتر برود.
سوال این است که چرا نباید جشنواره ترشیجات و شوریجات، هنر بانوان همدان برگزار شود؟ همدان فقط تولیدکننده مواد اولیه نیست؛ در فرهنگ غذایی استان نیز ظرفیت‌هایی وجود دارد که می‌تواند به محصول اقتصادی تبدیل شود؛ بسیاری از بانوان همدانی در تهیه انواع ترشی، شوریجات، مربا و فرآورده‌های خانگی مهارت دارند.
این ظرفیت می‌تواند از یک فعالیت خانگی به یک فرصت اقتصادی، به‌خصوص برای بانوان سرپرست خانوار، زنان روستایی و تولیدکنندگان خرد تبدیل شود. برای مثال جشنواره‌ای با عنوان "جشنواره ترشی و شور همدان" می‌تواند همزمان چند هدف از جمله معرفی غذا و فرهنگ بومی، ایجاد بازار فروش، شناسایی تولیدکنندگان، آموزش بسته‌بندی و بهداشت، ایجاد برندهای محلی و حتی اتصال تولیدکنندگان به فروشگاه‌ها و مراکز گردشگری را دنبال کند.
در چنین جشنواره‌ای می‌توان انواع ترشی‌های محلی، شورها، فرآورده‌های سیر، موسیر، سبزیجات، صیفی‌جات و محصولات فرآوری‌شده کشاورزی استان را عرضه کرد و همزمان کارگاه آموزشی، مسابقه، بازار فروش و معرفی تولیدکنندگان برگزار کرد. این مدل یک پیام اقتصادی روشن دارد که محصول کشاورزی همدان نباید الزاماً به شکل خام از استان خارج شود. اگر گوجه، سیر، موسیر، خیار، سبزی و دیگر محصولات کشاورزی در داخل استان فرآوری، بسته‌بندی و برند شوند، ارزش افزوده بیشتری نصیب تولیدکننده، فرآوری‌کننده، فروشنده و در نهایت اقتصاد محلی خواهد شد.

چرا همدان از تجربه شهرهای
دیگر استفاده نمی‌کند
در شهرهایی از شمال کشور، غذا و خوراک به یکی از عناصر مهم گردشگری تبدیل شده است؛ جشنواره‌های غذا، بازارهای خوراک، معرفی غذاهای محلی و عرضه محصولات خانگی توانسته‌اند در کنار جنبه فرهنگی، برای رستوران‌ها، تولیدکنندگان و فروشندگان نیز بازار ایجاد کنند.
همدان نیز می‌تواند از این تجربه استفاده کند، اما با الگوی بومی خودش پیش رود و قرار نیست همدان غذاهای شمالی را کپی کند؛ بلکه می‌تواند روی داشته‌های خود کار کند.
ترشیجات، شوریجات، غذاهای سنتی، آش‌ها، نان‌های محلی، گردو، انگور و فرآورده‌های آن، سیر و موسیر، عسل، خشکبار و سایر محصولات کشاورزی می‌توانند پایه یک تقویم جشنواره‌های خوراک همدان باشند. حتی می‌توان همزمان با این جشنواره‌ها، تورهای گردشگری شهری و روستایی تعریف کرد؛ یعنی گردشگر علاوه بر چشیدن غذا، با محل تولید مواد اولیه نیز آشنا شود.

جشنواره مبل و منبت باید به فروشگاه دائمی تبدیل شود
ملایر در حوزه مبل و منبت ظرفیت متفاوتی دارد. جشنواره مبل و منبت می‌تواند علاوه بر معرفی هنر، به یک بازار بزرگ فروش، ارتباط تولیدکنندگان با خریداران خارج از استان و حتی جذب سفارش تبدیل شود هر چند اقداماتی در این زمینه انجام شده اما کافی نیست.
 در اینجا پیوست اقتصادی یعنی جشنواره تنها در چند روز برگزار نشود؛ بلکه اطلاعات تولیدکنندگان، نمایشگاه دائمی، فروش آنلاین، تور کارگاه‌ها و ارتباط مستقیم خریدار و تولیدکننده در ادامه جشنواره فعال بماند.

فرش ظرفیتی
 برای گردشگری صنایع‌دستی
فرش تویسرکان، همدان و دیگر شهرهای استان ظرفیتی است که می‌توان برای جشنواره بهره برد. برگزاری جشنواره فرش زمانی اثر اقتصادی بیشتری دارد که گردشگر بتواند بافنده را ببیند، فرآیند بافت را تجربه کند، با نقشه و مواد اولیه آشنا شود و در نهایت امکان خرید مستقیم از تولیدکننده را داشته باشد. در اینجا نیز جشنواره می‌تواند بهانه‌ای برای تور کارگاه‌های تولیدی و ایجاد بازار مستقیم میان بافنده و مشتری باشد.

جشنواره "مدهامتان" ظرفیت فرهنگی با قابلیت گردشگری
جشنواره‌ها و رویدادهای قرآنی مانند مدها متان نیز نباید صرفاً از زاویه فرهنگی دیده شوند. حضور فعالان قرآنی از نقاط مختلف کشور، به معنای ورود گروهی از مهمانان به همدان است. چنین رویدادی می‌تواند با تورهای شهری، بازدید از اماکن تاریخی، معرفی بازار، عرضه سوغات و محصولات فرهنگی و برنامه‌های جانبی همراه شود.
به این ترتیب، حتی یک رویداد مذهبی و فرهنگی نیز می‌تواند بخشی از چرخه اقتصاد گردشگری شهر را فعال کند؛ بدون آنکه ماهیت اصلی آن تغییر کند.
برای نمونه می‌توان در کنار چنین رویدادهایی، تورهای نیم‌روزه یا یک‌روزه برای مهمانان تعریف کرد تا بازدید از هگمتانه، بازار تاریخی، آرامگاه بوعلی، آرامگاه باباطاهر و دیگر جاذبه‌های شهر با برنامه رویداد پیوند بخورد.

جشنواره زمستانی ظرفیتی که به اندازه کافی جدی گرفته نشده است
همدان به واسطه موقعیت کوهستانی و شرایط اقلیمی، امکان بیشتری برای توسعه گردشگری زمستانی دارد.
پیست اسکی تاریک‌دره و ظرفیت‌های ارتفاعات همدان می‌توانند محور یک جشنواره زمستانی چندروزه باشند؛ جشنواره‌ای که فقط به اسکی محدود نشود.
مسابقات ورزش‌های زمستانی، اردوهای تمرینی، برنامه‌های خانوادگی، بازارچه زمستانی، غذاهای گرم محلی، اقامت، آموزش ورزش‌های زمستانی و تورهای طبیعت‌گردی زمستانی می‌توانند در کنار هم یک رویداد اقتصادی بسازند. حتی می‌توان از ظرفیت دانشگاه‌ها و آکادمی‌های ورزشی برای برگزاری اردوهای آموزشی و تمرینی استفاده کرد.
اگر زیرساخت‌های لازم فراهم شود، همدان می‌تواند در بخشی از فصل سرد سال نیز میزبان ورزشکاران، تیم‌ها و خانواده‌های علاقه‌مند باشد؛ یعنی زمانی که بسیاری از مقاصد گردشگری کشور از رونق گردشگری تابستانی فاصله گرفته‌اند، همدان بتواند از مزیت آب‌وهوایی و کوهستانی خود استفاده کند.

برگریزان هگمتانه نمونه‌ای از رویداد شهری که گردشگرساز است
 رویدادهایی مانند جشنواره برگریزان نیز ظرفیت اقتصادی دارند. پاییز همدان می‌تواند بهانه سفر باشد، اما برای اینکه گردشگر چند روز در شهر بماند باید برنامه اقتصادی پیرامون رویداد طراحی شود.
مسیرهای پیاده‌روی پاییزی، بازارچه محصولات روستایی، غذاهای محلی، صنایع‌دستی، عکاسی، تورهای شهری، اقامت و برنامه‌های خانوادگی می‌توانند یک جشن شهری را به یک بسته گردشگری پاییزی تبدیل کنند؛ چیزی که مدیریت شهری در سالهای اخیر با برگزاری این جشنواره به دنبال تحقق اهداف بوده است. در اینجا نیز می‌توان "عصر بازار" را به برنامه‌های پاییزی متصل کرد؛ به‌گونه‌ای که گردشگری که برای دیدن برگریزان به همدان آمده، در ادامه روز به بازار تاریخی هدایت شود و از برنامه‌های فرهنگی، غذایی و تجاری بازار استفاده کند و این همان نگاهی است که باید به تقویم رویدادهای همدان حاکم شود.