صفحه 5      شماره  4018      دوشنبه 25 تیر 1397


نقش منابع طبيعي در مديريت بحران آب چيست؟
هگمتانه، گروه رويداد: اوست خدايي که آب را از آسمان فرو فرستاد که از آن بياشاميد ودرختان را پرورش دهيد. ( سوره مبارکه نحل. آيه 10)
دانستني‌هايي در خصوص آب و وضعيت آن:
خداوند در قرآن کريم سوره مبارکه انبياء مي‌فرمايد: آب منشأ حيات هر چيزي است.
? آب جزء منابع طبيعي است.
? بيش از 75 درصد از وزن يک انسان را آب تشکيل مي‌دهد.
? تقريباً 80 درصد بافت مغزي انسان از آب تشکيل شده است
درحالي که حدود 70 درصد از سطح کره زمين با آب پوشيده شده اما فقط5/2 درصد آن را آب شيرين تشکيل مي‌دهد و مابقي يعني 5/97درصد آب‌هاي شور اقيانوس‌ها و درياهاست.
در حال حاضر 2/1ميليارد نفر از مردم جهان به آب آشاميدني سالم دسترسي ندارند و تاحدود10 سال آينده، 1.8 ميليارد نفر از جمعيت دنيا با کمبود آب مواجه خواهند شد.
? اگر روند فعلي افزايش جمعيت در دنيا ادامه يابد تا 15 سال آينده ميزان آب موجود 40درصد از نياز واقعي کمتر خواهد بود جنگل‌ها و مراتع مادر چشمه‌ها و رودخانه‌ها مي‌باشند.
*نقش جنگل هاو مراتع در حفظ و ذخيره آب
1- مساحت جنگل هادر دنيا حدود 4 ميليارد هکتاريعني 30 درصد سطح خشکي‌ها بوده در حاليکه درکشور ما مساحت جنگل‌ها حدود 14 ميليون هکتاريعني 8/7درصد مساحت کشور است.
2- جنگل هاو مراتع به عنوان سدهاي طبيعي کم هزينه اما پربازده با کاهش سرعت حرکت آب،نفوذ آن را به داخل خاک افزايش مي‌دهند و به تغذيه سفره‌هاي آب زيرزميني کمک مي‌نمايند.
3-جنگل هاو مراتع با کاهش سرعت باد و جلوگيري از تابش مستقيم نور خورشيد بر روي زمين، ميزان تبخير خاک را که عامل اصلي هدر رفتن آب مي‌باشد کاهش مي‌دهند.
4-ريشه دواندن درختان و گياهان و نيز فعاليت جانوران جنگل باعث ايجاد خلل و فرج در خاک مي‌شود که نفوذ آب به داخل خاک را سرعت مي‌دهد. نفوذ يک ليتر آب در جنگلهاي پهن برگ حدود 7 دقيقه طول مي‌کشد در حاليکه در اراضي غير جنگلي به حدود 4 ساعت افزايش مي‌يابد.
*نقش آبخيزداري 
5- جنگل هاو مراتع از برخورد مستقيم قطرات باران با زمين جلوگيري کرده و باران به آرامي به زمين برخورد مي‌کند و اين يعني کاهش فرسايش خاک و نفوذ بهتر آب در زمين و افزايش سطح سفره‌هاي آب زير زميني.
6- جنگل‌ها و مراتع به عنوان توليد کننده اصلي اکسيژن و جذب کننده مهم دي اکسيد کربن، باعث کاهش اثر گلخانه‌اي (گرم شدن کره زمين) شده و لذا در افزايش بارندگي نقش دارند.
*اهميت آبخيزداري
کميسيون توسعه پايدار سازمان ملل ميزان درصد برداشت از منابع آب تجديدپذير هرکشور را به عنوان شاخص اندازه گيري بحران آب معرفي کرده است. براساس شاخص سازمان ملل، هرگاه ميزان برداشت آب يک کشور بيشتر از 40 درصد کل منابع آب تجديدپذير آن باشد،
اين کشور با بحران شديد آب مواجه بوده و اگر اين مقدار در حد فاصل 20 تا 40 درصد باشد، بحران در وضعيت متوسط و چنانچه اين شاخص بين 10 تا 20 درصد باشد، بحران درحد معتدل و براي مقادير کمتراز 10 درصد، اين کشورداراي بحران کم است.
با توجه به وجود يک واقعيت به نام خشکسالي و بروز سيلاب‌ها و رواناب‌ها در کشور يک ضرورت به نام آبخيزداري و آبخوانداري وجود دارد که از بهترين و علمي‌ترين روش‌هاي مديريت پايدارمنابع آب است. با ارايه راهکار پيشگيرانه کنترل و بهره وري از رواناب‌ها و سيلاب‌ها دربخش‌هاي مختلف حوزه‌هاي آبخيز مي‌توان با جلوگيري و کاهش خسارات سيل از اين نعمت الهي به عنوان فرصت استفاده نمائيم و دردوره‌هاي خشکسالي نيز با کمترين تنش ناشي ازبحران آب عبور کرد.
در اجراي آبخيزداري وآبخوانداري با اتخاذ روش‌هاي ساده که قابليت مشارکت پذيري بالاي جوامع محلي را دارا ست ضمن کاهش هدررفت آب‌هاي موجود و بازگرداندن آنها به چرخه توليدات کشاورزي و صنعتي باعث تقويت، بهبود وضعيت حوزه‌هاي آبخيزها وآبخوانها گشته و از فرونشست آنها جلوگيري مي‌نمايد و ميتواندگام بسيار مؤثري در احيا و توسعه ايجاد کند.
*اهداف، سياست و راهبرد طرح‌ها و برنامه‌هاي آبخيزداري
? جلوگيري از خسارت سيل در داخل حوزه واراضي پايين دست آن که مناطق مسکوني شهري
و روستايي، منابع آب، قنوات و اراضي کشاورزي وباغات را شامل مي‌شود.
? تغذيه جريانهاي زير سطحي جهت افزايش و تثبيت آبدهي قنوات، چشمه‌ها و کاهش اثر پديده خشکسالي
? کنترل فرسايش خاک و جلوگيري از هدررفت خاک مرغوب کشاورزي.
? افزايش سطح زير کشت و توسعه اراضي باير که بدليل کم آبي ناشي از خشکسالي کشت نمي‌شده اند و افزايش توليد در بخش کشاورزي.
اگرچه ارزش واقعي آب قابل برآورد ريالي نيست ولي آب استحصال شده در پروژه‌هاي آبخيزداري که بدون نياز به هزينه‌هاي حمل، قابل بهره برداري مستقيم درزمينه کشاورزي، دامداري و... است داراي ارزش بيش از اعتبار هزينه شده در پروژ‌هاي بخش آبخيزداري و آبخوانداري است و بسياري از اين طرح‌ها براي چند بار در طول زمان اجرا آبگيري داشته اند.
ارمغان طرح‌ها وپروژه‌هاي آبخيزداري، آب فراوان، خاک حاصلخير،رونق بخش کشاورزي ونهايتا توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جامعه است.