صفحه 7      شماره  3890      پنجشنبه 28 دی 1396


درنگي در باب سلوک انقلابي و جهادي مرحوم آيت‌ا... آقانجفي همداني
همپاي آهوان، ولي پابرهنه‌تر ...
?  حميد حسام
هگمتانه، گروه فرهنگ و ادب: بيانات حضرت آيت‌ا... خامنه‌اي در ديدار دست‌اندرکاران کنگره‌ مفسر قرآن آيت‌ا... آقانجفي همداني که در تاريخ 30 مرداد 96 برگزار شده بود، در محل اين همايش در همدان منتشر شد. رهبر انقلاب اسلامي در سخنانشان، «سلوک انقلابي» را از ويژگي‌هاي ممتاز مرحوم آقانجفي دانستند و افزودند: در دوران دفاع مقدس و در شرايطي که برخي از تهاجم دشمن و تهديد کشور و ملت و انقلاب غافل و يا نسبت به آن بي‌تفاوت بودند، افرادي همچون مرحوم آقانجفي با آن مقامات و مراتب علمي، از اين مسئله‌ي مهم غافل نبودند و با برخورد بسيار گرم و گيرا با جوانان رزمنده، مرجع آنان بودند و اين سلوک انقلابي بسيار برجسته و چشم‌نواز است. پايگاه اطلاع‌رساني حضرت آيت‌ا... خامنه‌اي در يادداشتي به قلم آقاي حميد حسام، از رزمندگان همداني و نويسندگان ادبيات پايداري، به روايت گوشه‌اي از سلوک انقلابي مرحوم آيت‌ا... آقانجفي همداني و ارتباط وي با رزمندگان همداني دفاع مقدس پرداخته است. در ادامه اين يادداشت را مي‌خوانيد.
*کوله‌پشتي جهادت پُر شود از نور
مهم اين بود که عازم جبهه هستي و مي‌خواهي به محضر «آقا سيد محمد» برسي و زانوي ارادت بر زمين بزني و «آقا» توشه‌اي در مخزن دلت بريزد و کوله‌پشتي جهادت پُر شود از نور تا پروازت بدهد و بالا بروي تا مقام صدق «عند مليکٍ مقتدر»(1).
مهم نبود که سبک‌بار يا سنگين‌بار(2) به محضرش برسي. مقابلش که مي‌نشستي، موعظه مي‌شنيدي و مثل باران، کوير تشنه‌ي جانت را آباد مي‌کرد و تعلقات را از تو مي‌ريخت و تو شيدا و مست مي‌شدي و مثل ذره به طواف کانون نور، در مي‌آمدي و از خاکريز تا خدا، مسير، عاشقانه‌تر مي‌شد تا برسي به «سدرة المنتهي»(3).
فرقي نمي‌کرد که دو نفره يا تک نفره يا گروهي(4) با او ديدار کني. براي او اين مهم بود که تو براي خدا قيام کرده‌اي، با آغوش باز و روي گشاده و بشّاش، پذيرايت مي‌شد و تفاوتي نمي‌کرد که در راه مسجد يا خانه‌اش به ملاقات او بروي. هر جا بودي و هر که بودي لب به کلام مي‌گشود و از ضياء «انوار درخشان» سهمي به تو مي‌داد آن پير سفيد‌مويِ سفيدرويِ روشن‌ضمير، آن آقا، «آقا نجفي».
«آهوان تيزپا»(5) پيش او، سرشان پايين بود. مي‌گفتند آقا جان عازم جبهه‌ايم، کلمه‌اي بگو، توشه‌اي بده...
آقا انگشتي به ابروهاي سفيد و پُرپشتش مي‌کشيد و نگاه نافذي به «آهوان تيزپا» مي‌انداخت و لبخندي از سر شوق مي‌زد و مي‌فرمود: «خوش آمديد، خوش آمديد؛ شما جوان‌ها در حريم اسلام، شامل موهبت خاص خداوند شديد. شهادت در حريم اسلام يک موهبت الهي است که بعضي از افراد نصيبشان مي‌شود. آن‌ها که مثل برق و تابش نور، اين موهبت را مي‌پذيرند به جايي مي‌روند که الي‌الابد مسرورند. مکتب اسلام، مکتب توحيد، مکتب «فَأستَقِم کَما أُمِرت»(6) است. ببينيد اين مردِ اسلام و مردِ سياست با استقامت خود، چگونه بر روح مردم احاطه پيدا کرده و تأثيرگذار شده و مردم را به‌صورت فدايي اسلام درآورده؛ آيا اين امر فوق‌العاده‌اي نيست؟ اين‌ها نتيجه‌ي استقامت و شهادت است که شما جوان‌ها، مستعد آن هستيد. شما «آهوان تيزپا» که چهره و حالات معنوي شما، مرا به ياد استادم سيد‌علي آقاي قاضي مي‌اندازد.»(7)
*غواص اقيانوس اسرار قرآن و حکيم معارف حضرت سبحان
به‌راستي آن غواص اقيانوس اسرار قرآن و آن حکيم معارف حضرت سبحان و آن عارف واصل به غايت و کُنهِ عرفان، چرا به حال و معنويت بسيجيان جوان غبطه مي‌خورد؟ او که عمري، کشيک نفس را کشيده(8) و اهل مراقبه بوده و رايحه‌ي جان‌بخش مکارم اخلاق استادش آسيدعلي‌آقا قاضي باغ جانش را گلستان کرده، چرا در سيماي اين حوانان پُرشور انقلابي، تصوير قله‌ي اخلاق و تهذيب آسيدعلي‌آقا قاضي را مي‌بيند و خانه و مسجدش را ملجأ و پناهگاه اين «آهوان تيزپا» مي‌کند تا آنجا که رهبر فرزانه و مجاهد انقلاب در توصيف او مي‌فرمايد: «مرجع جوانهاي جبهه‌اي بودند؛ هم مسجدشان، هم نمازشان، هم منزلشان، هم براي رفتن به جبهه. اين خيلي چيز مهمّي است که يک کسي در اين سن و با اين مقامات و مرتبه‌ي علمي، غافل از مسئله‌ي مهمّ زمان خودش نباشد. بعضي‌ها از مسئله‌ي مهمّ زمان خودشان که آن تهاجم دشمن و تهديد کشور و تهديد ملّت و تهديد انقلاب و تهديد نظام و همه‌چيز بود، غافل بودند؛ کساني بودند که از اين مسئله غافل بودند؛ اين توجّه داشتن اين مرد به اين معنا، و اين جوانها را ارج‌گذاري کردن، اين خيلي به نظر ما نقطه‌ي برجسته‌اي است.»(9)
* بصيرت عمارگونه و انقلابي
آنچه آقانجفي را با بسياري از اسلاف و اقران خود متمايز مي‌کند، همين بصيرت عمارگونه و انقلابي است؛ مروري بر زندگي و اتفاقات اين دُرِّ ناشناخته‌ي اهل خمول(10) نشان مي‌دهد که او در کنار درس و بحث و تفسير قرآن و تفقه در روايات و اجتهاد در فقه شيعه و اهتمام در تقرير و نگارش رساله‌ها و کتب گوناگون، لحظه‌اي از سلوک جهادي و انقلابي باز نماند.
پدر او سيد علي عرب و جد پارسا و پرهيزگارش آسيد کاظم، هر دو در زمانه‌ي خود به داشتن مرام حق‌جويي و منشِ ظلم‌ستيزي، متصف و همواره به باز شدن پاي اجانب و تعدي به حقوق مسلمانان، معترض بودند و اين شجاعت، چون جان شيرين در ذات و جِبِلَّت(11) «آقا سيد محمد» جاري مي‌شود. مزيد بر اين ارث ذاتي، شاگردي آقا سيد محمد جداي از محضر آيت‌الله العظمي ميرزاي نائيني -که در فقره‌ي تهاجم روس‌ها به شمال، قشوني را براي مقابله با آن‌ها سامان داده بود- از او شخصيتي مي‌سازد که در بدايت يک سلوک جهادي به ديدار نواب صفوي جوان در منزل علامه اميني در نجف مي‌رود. آنچه در اين محفل سه نفره در آغاز دهه‌ي سي مي‌گذرد بر کسي آشکار نيست، اما در سه سال بعد از اين ديدار، نواب و يارانش به جوخه‌ي اعدام ستم‌شاهي سپرده مي‌شوند. با شروع نهضت حضرت امام خميني پيش از خرداد 1342، آقا سيد محمد در سلک همراهان نهضت درمي‌آيد و با شنيدن خبر حصر امام(رحمه‌الله) به همراه هشت نفر از مراجع و علماي بزرگ، نامه‌اي را که در محکوميت حصر تنظيم شده، امضا مي‌کند و با وجود خطرات و تهديدات به تنهايي به ديدار امام(رحمه‌الله) در حصر مي‌رود و از آن زمان هيچ‌گاه از حمايت دوستان انقلابي، پرهيز نمي‌کند و در سلوک جهادي سال‌ها استقامت مي‌ورزد تا شجره‌ي طيبه‌ي انقلاب اسلامي به ثمر مي‌نشيند. اما با شروع جنگ تحميلي، گمشده‌ي سال‌هاي سلوک را در سيماي جوانان جهادي -آهوان تيزپا- مي‌يابد و با دلش با آنان گام مي‌زند. گويي که همواره و هنوز با آن‌هاست، همپاي آهوان ولي پابرهنه‌تر..
پانوشت:
1) قرآن مجيد؛ سوره‌ي مبارکه‌ي قمر، آيه‌ي 55؛ فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِيکٍ مُقْتَدِرٍ: در جايگاه صدق نزد خداوند مالک مقتدر.
2) برگرفته از قرآن مجيد، آيه‌ي 41 سوره‌ي مبارکه‌ي توبه؛ انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِکُمْ وَأَنْفُسِکُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذَلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ: همگي به سوي ميدان جهاد حرکت کنيد، چه سبک‌بار باشيد چه سنگين‌بار، و با اموال و جان‌هاي خود در راه خدا جهاد نماييد، اين به نفع شماست اگر بدانيد.
3) قرآن مجيد؛ سوره‌ي مبارکه‌ي نجم، آيه‌ي 14؛ عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى.
4) قرآن مجيد؛ سوره‌ي مبارکه‌ي سبأ، آيه 46؛ قُلْ إِنَّمَا أَعِظُکُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَ فُرَادَى...: بگو من فقط به شما يک اندرز مى‌‌دهم که دو-دو و به تنهايى براى خدا به پا خيزيد...
5) تعبيري که آقانجفي براي جوانان رزمنده‌ي آماده‌ي شهادت داشت.
6) قرآن مجيد؛ سوره‌ي مبارکه‌ي هود، آيه‌ي 112؛ فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَ مَنْ تَابَ مَعَکَ وَ لَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ: پس همان‌گونه که دستور يافته‌اى ايستادگى کن و هر که با تو توبه کرده نيز چنين کند و طغيان مکنيد که او به آنچه انجام مى‌‌دهيد بيناست.
7) تلفيق بخش‌هايي از سخنان آقانجفي درباره‌ي حضرت امام خميني در ديدارهاي شخصي با بسيجيان.
8) تعبير استاد علامه حسن‌زاده آملي براي آقانجفي -ويژه‌نامه‌ي سالگرد آقانجفي- ص 28
9) بيانات رهبر انقلاب اسلامي در ديدار اعضاي ستاد کنگره‌ي بزرگداشت مرحوم آيت‌الله آقانجفي همداني؛ 30 مرداد 1396
10) گمنامي و بي‌نشاني
11) سرشت، طبيعت